DİŞ TEMİZLİĞİ VE MİSVAK

DİŞ TEMİZLİĞİ VE MİSVAK

Misvak, Salvadora Persika adı verilen ve halk arasında Erak ağacı olarak bilinen bir bitkinin kök ve dallarından elde edilen bir fırçadır. Eski asırlardan beri insanlar tarafından kullanılan bu fırça, mezkur ağaçtan kesilen parçanın kabuğu 1-2 cm sıyrılıp suda yumuşatılarak kullanılır. Doğu Afrika’dan Hindistan’a kadar olan bölgelerde yetişen bu step bitkisi bol, ekonomik ve pratiktir.

Misvakı tıbbi bakımdan incelersek, kimyevi yönüyle selüloz elyafı ve uçucu yağlar, kokulu bir reçine ve madeni tuzlar ihtiva ettiğini görürüz. Bu madeni tuzların en önemlisi sodyum klorür ve potasyum klorürdür. Ege Üniversitesi’nde yapılan bir araştırmada, liflerinde baklava dilimi şeklinde anizotrop basit prizmatik billur kristallerin varlığı tespit edilmiş, bunların kalsiyum okzalat olduğu anlaşılmıştır. Bunun ise mekanik temizliğe tesiri büyüktür.

Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Botanik Enstitüsü’nde yaptırılan tetkiklerde: Misvakın enine ve boyuna yapılan kesitlerde: Çeperleri ölü hücrelerden oluşmuştur. Hücrelerin büyük kısmını sklerankima liflerinden oluşan ölü hücreler olan skleroidtaş hücreler mevcuttur. Ancak sklerankima lifleri çok fazladır. Sklerankima lifleri arasında parankima hücreleri vardır.

Islanma ve sürtünme esnasında bu canlı hücreler parçalanıyor ve uçları sivri olan sklerankima lifleri fırça şeklinde bir yapı oluşturuyor ve en tabii bir şekilde temizlemeye sebep oluyor. Ayrıca canlı hücreler içinde okzalat kristalleri bulunmaktadır. Bunun da temizleyici rolü olduğu düşünülebilir. Sklerankima lifleri ölü hücreler olması sebebiyle kesinlikle içinde hiçbir mikroorganizma yaşayamaz ve gelişemez denilmektedir.

Dallan her incelik ve boyda kesileceği için tatbiki ve taşınması kolaydır.

Misvakın tesiri:
1) Antiseptiktir.
2) Tükürük salgısını arttırır, hazmı kolaylaştırır.
3) pH’ı tükürükle aynıdır. Yabancı tesiri göstermez. Fırçada pH, bahis mevzu değildir. Yabancı madde muamelesi görür.
4) Liflerinde anizotrop basit pirizmatik billur kristaller vardır.
5) Lifleri masif ve ölüdür. İçinde zararlı hiçbir mikroorganizma gelişmez ve yaşayamaz.
6) Misvakta faydalı saprofit gram negatif bakterilerden bahsedilmiştir.
7) Diş macunları ileri derecede bazik olduğundan ağız içi dengesini bozar. Misvakta ise yüksek konsantrasyonlarda asit veya bazik tabiatta maddeler yoktur.
8) Kuvveti (misvak’a) dik olarak tatbik ederek istenilen dik, yatay ve oval, hareketler (rotasyon yapma) kolaylıkla yapılarak faydalı fırçalama elde edilir. Elyafı daha gürdür, kolaylıkla yenilenir.

Misvakın faydaları ise şöyle hülasa edilebilir:
1) Dişleri temizler (selülozun fizik etkisi),
2) Dişleri beyazlatır (selüloz ve uçucu yağların etkisi),
3) Nefesi güzel kokutur (kokulu reçinenin etkisi),
4) Diş eti iltihabını geçirir (NaCl ve KCl’nin ödemi dışarı çekmesi, Osmoz olayı),
5) Kabızı geçirir (uçucu yağların purgativ ve laksativ etkisi)

Misvak giderek batılı araştırıcıların dikkatini çekmektedir. Batılı araştırmacılar bu tabii diş fırçasının gerçekten işe yaradığını tespit ettiler. Stik (çubuk) şeklinde kullanılan misvakın yaygın olduğu yerlerde, çocuklar bol miktarda şeker yiyorlar, buna rağmen dişleri daha az çürüyor. Bu stikler dişlerde meydana gelen plağı hem mekanik olarak, hem de plağın ihtiva ettiği maddelerle kimyevi reaksiyona girmek suretiyle temizliyor.

Avrupa’da ilaç ve kimya sanayicileri diş macunu imalinde bu bitkiden faydalanmayı düşünüyorlar. Bazı Afrikalı araştırmacılar da bu bitkinin ekstrelerinin ağızda bakteri üremesini önlediğini bulmuştur Bir raporda bu maddelerin diş eti kan dolaşımını tembih ettiği, şişme ve kanamaları iyileştirdiği bildirilmiştir.

Birçoğumuz misvakı tarihi değeri olan, fırça olmadığı dönemlerde faydalı olan bir bitki zannediyor. Çalışmalar ise bu bitkinin geçmişte olduğu gibi geleceğin de diş fırçası olduğunu ispatlamaktadır. Misvaklama iki şekilde değerlendirilebilir. Birincisi ibadetlerin bir parçası, ikincisi ise diş hijyenidir. Nevevi (v.676/1277) Misvaktan başka şeyler ile dişi temizlemek de misvaklamanın yerini tutar demektedir.

Bir diğer ifadeyle diş hijyeni, göz önünde tutulan önemli bir gaye şeklinde kendini göstermektedir. Yüce Rehberimiz iki gayeyi de göz önünde bulundurmaktadır. Hureyre (ra), Yüce Rehberimizden naklen “Bir kimse yemek yedikten sonra, dişini kurcalayıp çıkanı atsın…’ buyurmaktadır. Yani diş hijyeninde misvaklamadan gayrı başka fiiller de tavsiye edilmektedir. Nitekim bugün diş hekimliği tababetinde de fırçalamanın yeterli olmadığı, dişlerin arasının çeşitli vasıtalarla temizlenilmesi gerektiği söylenmektedir.

Fırçalamayla sadece diş bakımı değil, diş eti bakımına da katkıda bulunulmaktadır. Bu diş etindeki dolaşımın iyileştirilmesi şeklinde kendini göstermektedir. Nitekim İbni Abbas, asırlar öncesinden “misvaklama diş etlerini kuvvetlendirir” diyerek bu noktaya dikkatleri çekmektedir. Misvaklama veya fırçalama ameliyesinin bugünkü tıpta yemeklerden sonra ve gece yapılması tavsiye edilmektedir. Yemeklerden sonra yapılanı diş arasındaki yiyeceklerin çıkarılması, gece yapılanı ise gece ağzın tükürükle yıkanması az olacağından fermantasyon hasıl olmasını engelleme gayesini gütmektedir.

Nitekim fermantasyonların hasıl olmasını engelleme işlemini Yüce Rehberimizde de görüyoruz. Ebu Eyyub’dan (ra) Rasulullah’ın (sav) geceleyin iki veya üç kere dişlerini misvakladığı rivayet edilmiştir. (Ahmed b. Hanbel Müsned,V.417). Gece misvaklama işini hem ibadet, hem de temizlik şeklinde değerlendiren Yüce Rehberimiz bu anlayışı teyyid eden şu hadisi buyurmaktadır: “Misvaka devam edin, zira misvak hem ağız temizliği, hem de Allah’ın razı olacağı şeydir.” (Buhari).

Yine temizlik anlayışının bir ifadesi olarak ‘Niçin sararmış dişleriniz ile huzuruma giriyorsunuz? Misvak kullanınız” (Bezzar ve Beyhaki) buyurmuştur. Yine yukarıdaki düşüncenin bir ifadesi olarak ‘Misvaklanınız, çünkü ağzın temizliğidir”, “Şüphe yok ki misvak tutunmak peygamberlerin sünnetidir. Hem o dini hasletlerden ve taharetlerdendir…” buyrulmaktadır.

Misvak kullanma önemli bir temizlik ameliyesi şeklinde değerlendirilmektedir. Bunu destekleyen yüce bir ifade olarak da “Her Müslim üzerine mürettibdir ki misvak ile ağzını ve dişlerini temizlesin. Her cuma günü gusül eylesin. Eğer var ise, elinde bulunan güzel kokuları sürünsün” hadisini görüyoruz.

Yüce Rehberimiz (sav) misvakı kullanmaya o kadar ehemmiyet vermektedir ki, “Ümmetime meşakkat verecek olmasa idim, onlara her abdest almada misvak kullanmalarını emrederdim” buyurmaktadır.